ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΚΝΗΣ, ΦΙΛΟΜΗΛΑΣ ΚΑΙ ΤΥΡΕΥΣ

    Ο μύθος αυτός σώζεται σε τρεις παραλλαγές, η  πιο γνωστή είναι της αττικής. Σύμφωνα με αυτήν ο βασιλιάς της Θράκης και γιός του Άρη Τηρεύς, βοήθησε τον βασιλιά της Αθήνας Πανδίωνα, στον πόλεμο κατά των Θηβαίων. Ο Πανδίωνας από ευγνωμοσύνη, του έδωσε για σύζυγο, την κόρη του Πρόκνη ή Αηδών. Το ζευγάρι απέκτησε γρήγορα ένα γιο, τον Ίτυ. Όταν ο Τηρεύς ξαναγύρισε στην Αθήνα διέδωσε τον ψεύτικο θάνατο της συζύγου του και ζήτησε από τον  Πανδίωνα να νυμφευτεί την δεύτερη του κόρη την Φιλομήλα, το όνομα της σημαίνει «φίλη των κοπαδιών». Έτσι κατάφερε και ξεγέλασε την Φιλομήλα, την πήρε και την έκρυψε σε έναν στάβλο μέσα στο δάσος και για να μην ομολογήσει την αποτρόπαια πράξη του, της έκοψε την γλώσσα. Η Φιλομήλα όμως ήταν καλή υφάντρα και άρχισε να υφαίνει ένα φόρεμα που περιέγραφε τα βασανιστήρια της. Όταν το τελείωσε το έστειλε κρυφά στο σπίτι της αδερφής της. Η Πρόκνη όταν το έλαβε ήταν η νύχτα που γιόρταζε ο Διόνυσος. Έτρεξε στο δάσος απελευθέρωσε την αδερφή της και την έσυρε στην γιορτή μαζί με τις Βακχίδες. Πάνω στην έκσταση η Πρόκνη, κομματιάζει «τελετουργικά» τον γιο της Ίτυ (όπως έκαναν οι Τιτάνες στον Διόνυσο), τον βράζει σε μια χύτρα και τον προσφέρει σε «ιερό γεύμα» στον άνδρα της. Όταν κατάλαβε ο Τηρεύς τι του είχαν σερβίρει,  με γυμνό σπαθί καταδίωξε και τις δύο αδερφές. Θα της είχε σκοτώσει εάν δεν είχε επέμβει ο Ζευς, που τους μεταμόρφωσε και τους τρείς σε πουλιά.
     Η Πρόκνη μεταμορφώθηκε σε αηδόνι. Οι Έλληνες θεωρούσαν πάντα το κελάηδισμα του, θρηνητικό τραγούδι. Στους θλιμμένους ήχους του αηδονιού ακούν τη φωνή της μητέρας που σκότωσε το παιδί της. Ο Τηρεύς μεταμορφώθηκε σε τσαλαπετεινό και η  Φιλομήλα σε χελιδόνι,  το πουλί που τιτιβίζει ακατάληπτα σαν να του έχουν κόψει την γλώσσα. 

     Ο Παυσανίας στα «Φωκικά» μας αναφέρει ότι στην Δαυλίδα τελέστηκε το «ιερό γεύμα». Εκεί το χελιδόνι δεν χτίζει φωλιά και δεν  γεννάει τα αυγά του. Οι Φωκείς το  δικαιολογούν πως η Φιλομήλα και ως πουλί ακόμα φοβάται τον Τηρέα και γι΄ αυτό απομακρύνθηκε από την χώρα του. 

Περισσότερα για αυτό το άρθρο ... »

ΛΑΜΙΕΣ ΚΑΙ ΕΜΠΟΥΣΕΣ

     Το όνομα Λάμια ή Λαμώ σημαίνει: καταβροχθίζω («λαιμός» σημαίνει φάρυγξ). Η Λάμια  είναι ένα μυθικό τέρας στην υπηρεσία της Εκάτης. Από τη μέση και επάνω είναι όμορφη γυναίκα και από τη μέση και κάτω ερπετό. Οι παραμάνες την αποκαλούν Λαμώ και Ακκώ, Αλφιτώ, Γελλώ, Καρκώ και Μορμώ αντί Μορμολύκη. Η Λάμια ήταν μία βασιλοπούλα στην Λιβύη, εκεί έδειχναν και το σπήλαιο όπου κατοικούσε. Ήταν λένε τόσο όμορφη, που ο Δίας την αγάπησε και έκανε μαζί της πολλά παιδιά. Αυτός ο έρωτας, προκάλεσε την οργή της Ήρας, με αποτέλεσμα να αφανίσει όλα της τα παιδιά, εκτός από τη Σκύλλα. Η Λάμια από την στεναχώρια και το μίσος της, έχασε την λάμψη και την ομορφιά της. Ο φθόνος την οδήγησε να κατασπαράζει τα παιδιά των άλλων μανάδων. Οι άνθρωποι της αποδίδουν τους αιφνίδιους θανάτους των βρεφών και θεωρούν πως αν την πιάσουν και της ανοίξουν την κοιλιά θα απελευθερωθούν από μέσα της, όλα τα παιδιά που κατάπιε. Έχει ακόμα την ικανότητα να βγάζει τα μάτια της και να παραμένει πάντα ξύπνια, ακόμα και όταν κοιμάται.

     Επίσης η Λάμια είναι γνωστή και για τις ερωτικές της επιθυμίες και γι'αυτό πολλές εταίρες τις αποκαλούν Λάμιες. Η ικανότητα της να αλλάζει συνεχώς μορφές θυμίζει την τριμορφία της Εκάτης και την περίεργη σωματική κατασκευή της Σκύλλας. Η Λάμια έχει αυτό το χάρισμα όπως και άλλες θεότητες της θάλασσας, καθώς και μια άλλη τερατώδης μορφή, η Έμπουσα. Αυτό το όνομα είναι κάποτε απλώς μια άλλη ονομασία της Εκάτης, κάποτε όμως εμφανίζεται και ως ανεξάρτητη θεότητα.

     Ο κόσμος μιλούσε για τις Λάμιες και τις Έμπουσες στον πληθυντικό αριθμό, πράγμα που σήμαινε πως τα δύο ονόματα έλεγαν το ίδιο πράγμα. Αν συναντήσει κανείς την Έμπουσα στην είσοδο του Κάτω Κόσμου, όπως συμβαίνει σε ένα έργο του Αριστοφάνη, θα αντικρίσει  ή μια αγελάδα ή ένα μουλάρι ή μια σκύλα ή μια ωραία γυναίκα. Το πρόσωπο της λάμπει σαν φωτιά και το ένα της πόδι είναι χάλκινο. Άλλοι μιλούν απλώς για τα χάλκινα σανδάλια που η Εκάτη φορούσε ως «ταρταρούχος», δηλαδή ως εξουσιάστρια στα Τάρταρα. Άλλοτε όταν εμφανίζεται σαν εύθυμη θεά, φοράει χρυσά σανδάλια. Το άλλο πόδι της Έμπουσας είναι τόσο λερωμένο από την κοπριά του ζώου, που δεν μοιάζει με πόδι ζώου, αλλά σαν πόδι από κοπριά. Στο σημείο αυτό η μυθολογία παραχωρεί την θέση της στην αστειολογία. 

Περισσότερα για αυτό το άρθρο ... »

Ο ΠΡΙΑΠΟΣ

     Ο Πρίαπος ήταν ένας φαλλικός θεός. Θεωρούνταν ιδρυτής της πόλης Λάμψακος και τον τιμούσαν σαν κύριο θεό τους. Στην Λάμψακο λατρευόταν ως προστάτης των αμπελιών. Τιμές είχε δεχτεί και σε άλλες περιοχές της Προποντίδας , μια εξ αυτόν είχε και το όνομα του, Πρίαπος. Ο θεός εκεί θεωρούνταν υιός του Διονύσου και της Χιόνης. Στην Βιθυνία πίστευαν πως ήταν Τιτάνας ή ένας από τους Δακτύλους της Ίδης. Λένε πως η Ήρα του εμπιστεύτηκε τον μικρό Άρη, για να του μάθει την τεχνική του πολέμου. Πρώτα τον έκανε τέλειο χορευτή και κατόπιν πολεμιστή. Σε ανάμνηση αυτού του γεγονότος, ο Πρίαπος λάμβανε το δέκατο των λαφύρων που προορίζονταν για τον Άρη.

   Μητέρα του συνήθως ήταν η Αφροδίτη και πατέρας του ο Διόνυσος, αν όχι ο Άδωνης ή ο ίδιος ο Ζευς. Η ιστορία της γέννησης του μας θυμίζει πολύ την ιστορία του θεού Πάνα και του Διονύσου. Ο μύθος λέει ότι όταν γέννησε η Αφροδίτη αυτό το δύσμορφο παιδί με την μεγάλη γλώσσα, την μεγάλη κοιλιά και το δυσανάλογο φαλλό τρόμαξε. Το πέταξε από την αγκαλιά της και το αρνήθηκε. Το παιδί αυτό το περιμάζεψε ένας βοσκός, που μόλις παρατήρησε τον φαλλό του, κατάλαβε ότι πρόκειται να  φέρει ευφορία στα φυτά και στα ζώα. 
     Τα πλάσματα που είχαν παρατονισμένο φαλλό, θεωρούσαν ότι φέρνουν γονιμότητα και ευφορία   στην φύση. Τέτοια ήταν ο Ορθάνης , που τον έλεγαν και γιο του Ερμή, ο Κονίσαλος και ο Τυχών.

     Ένας μύθος μας αναφέρει ότι ο Πρίαπος επιθύμησε πολύ μια όμορφη Νύμφη, την Λωτίδα. Την στιγμή που την πήρε στην αγκαλιά του, αυτή μεταμορφώθηκε σε φυτό που φέρει το όνομα της, τον λωτό. Κάποιοι άλλοι λένε ότι η Νύμφη καθώς κοιμόταν ο Πρίαπος απέτυχε να την αγγίξει, διότι εκείνη την ώρα εμφανίστηκε ένας Σιληνός και άρχισε να γκαρίζει, ξυπνώντας  την κοιμωμένη Λωτίδα. Ο Πρίαπος εξοργίστηκε και σκότωσε τον Σιληνό. Από τότε συνηθιζόταν στην Λάμψακο να θυσιάζουν γαϊδάρους προς τιμήν του.

    Στενότερες σχέσεις είχε ο Πρίαπος με τον θεό Διόνυσο, ο οποίος θεωρείται και πατέρας του συχνά. Όπως και ο Διόνυσος, φέρει στέφανο από κισσό και κλήματα και κρατάει στο ένα του το χέρι θύρσο και στο άλλο ένα κύπελλο.

   Στην Ελλάδα η λατρεία του ήταν περιορισμένης έκτασης. Ο Διόδωρος ο Σικελιώτης αναφέρει ότι τον θεό τον τιμούσαν εκτός από τα αστικά ιερά του και σε ολόκληρη την ύπαιθρο. Θεωρούνταν προστάτης των βοσκών, των ποιμνίων, της κτηνοτροφίας γενικώς. Υπό την προστασία του ήταν επίσης και η μελισσοκομεία. Του πρόσφεραν μέλι, γλυκίσματα, καρπούς όπως σύκα, σταφύλια, αμύγδαλα και ρόδια. Του θυσίαζαν επίσης ζώα από τα κοπάδια τους. Επίσης τον λάτρευαν οι ναυτικοί και οι ψαράδες. Αγάλματα του και βωμοί υπήρχαν σε ακτές και λιμάνια. Του πρόσφεραν ψάρια και αλιευτικά εργαλεία.

    Έτσι ο Πρίαπος άνηκε κάποτε στους φαλλικούς ή μισοζωώδεις εκπαιδευτές των θεών, όπως στην περίπτωση του Διονύσου και του Άρη. Στην ομάδα του Κηδαλίωνος και του Χείρωνα και του Σιληνού. 

Περισσότερα για αυτό το άρθρο ... »

ΝΥΜΦΕΣ ΣΙΛΗΝΟΙ ΚΑΙ ΣΑΤΥΡΟΙ

     Η λέξη Νύμφη δηλώνει ένα θηλυκό όν, με το οποίο ο άντρας γίνεται «νυμφίος», δηλαδή ευτυχισμένος και φτάνει στο σκοπό του ανδρισμού του. Ο χαρακτηρισμός αποδίδεται σε μια θεά ή σε ένα θνητό κορίτσι. Το ον που είναι νύμφη δεν σημαίνει ότι έχει αποκτήσει και την αιωνιότητα των μεγάλων Θεών. Οι Νηρηίδες που συγγενεύουν με τις νύμφες θεωρούντε αιώνιες, όπως το στοιχείο τους η θάλασσα. Οι Ναϊάδες ή Ναΐδες, οι νύμφες των νερών που ανήκουν σε πηγές, ζούν τόσο όσο και οι ίδιες οι πηγές. Οι Νύμφες που συνδέοντε με λιβάδια και δάση είναι λιγότερες και , όπως είναι οι Δρυΐδες ή Αμαδρυάδες, που πέθαιναν μαζί με τις δρύς τους.

     Υπάρχει ένας παλιός υπολογισμός για τη διάρκεια της ζωής των Νυμφών : «Εννιά φορές όσο ζουν οι άνθρωποι ζει η φλύαρη καρακάξα, το ελάφι ζει τόσο όσο τέσσερις καρακάξες, τρείς φορές όσο ένα ελάφι φτάνει το κοράκι, εννιά φορές όσο ζει το κοράκι ζει ο φοίνικας και δέκα φορές όσο ζει ο φοίνικας ζούν οι Νύμφες , οι κόρες του Διός».

     Από όλους τους θεούς του Ολύμπου μόνο ο Ερμής είναι γιός νύμφης. Αυτό το γεγονός είχε αντίκτυπο στο στενό και μόνιμο δεσμό του με τις Νύμφες. Οι  Νύμφες θηλάζουν τους θεούς και τους ήρωες, αντιπρόσωποι και σωσίες των μητέρων τους. Η τροφή τους είναι ίδια των θεών, η αμβροσία. Σέρνουν το χορό με τους θεούς και κάνουν έρωτα με τους  Σιληνούς  και τον Ερμή. Πεύκα, δρύς και έλατα μεγαλώνουν στην γέννηση τους και ζούν όσο κι αυτές. Τα δέντρα αυτά δεν τολμούν να τα αγγίξουν με πέλεκυ οι θνητοί. Αλλά όταν οι μοίρα τους φέρνει το θάνατο τα όμορφα δέντρα πρώτα μαραίνοντε, χάνουν την φλούδα τους, σπάνε τα κλαδιά τους και έτσι η ψυχή των Νυμφών, χάνει το φώς του ήλιου. Οι  Νύμφες εμφανίζοντε με ωραίο πρόσωπο, ντυμένες με μακριά φορέματα τις περισσότερες φορές τρεις μαζί (σαν τις Χάριτες), με τον Ερμή.

     Την ομάδα των νυμφών πλαισιώνουν οι Σιληνοί,  που αντιπροσωπεύουν το ανδρικό στοιχείο. Παριστάνοντε με μυτερά αυτιά, με οπλές και αλογοουρές. Έχουν επίσης ανθρωποφαλλική μορφή με πλακουτσωτά πρόσωπα και χυδαίους τρόπους. Να αναφέρουμε ότι ένας δάσκαλος του θεού Διονύσου είναι Σιληνός. Ακόμα και οι θεϊκοί Σιληνοί και Σάτυροι πεθαίνουν. Στην Μ. Ασία διηγιούντε  για έναν Σιληνό που μεθυσμένος, πιάστηκε αιχμάλωτος και αποκάλυψε βαθιές σοφίες. Λένε επίσης και για κάποιον Μαρσύα, που ήταν τόσο ανόητος που ήθελε να συναγωνιστεί στη μουσική με τον Απόλλωνα. Ο Μαρσύας νικήθηκε φυσικά από τον θεό και έβγαλε το τριχωτό του δέρμα. Δεν πρόκειται για κάτι το τρομακτικό, αν σκεφτούμε πως η ζωώδης περιβολή αποτελεί μονάχα την εξωτερική μάσκα. 

     Να αναφέρουμε και την υπόλοιπη παρέα που συνοδεύει τις Νύμφες και αυτοί είναι οι Σάτηροι. Άνδρες με δέρμα τράγου που αγαπούν τις Νύμφες, χωρίς να τυμωρούντε γι’  αυτό, ενώ κάτι τέτοιο είναι επικίνδυνο για κάποιον θνητό. Το ωραίο αγόρι Ύλας για παράδειγμα, εξαφανίζεται βγάζοντας νερό από το πηγάδι. Τον τραβάει μέσα στο νερό μια Νύμφη ή μια τριάδα Νυμφών. Στην γλώσσα μας υπάρχει ο Νυμφόπληκτος, «ένας που τον πήραν οι Νύμφες». Σε ξεχωριστή θέση με το ανθρώπινο γένος βρισκοντε οι Μελίες. Αυτές είναι όμως παιδιά του Ουρανού και της Γαίας, που ξεπετάγοντε από το αίμα του ακρωτηριασμένου πατέρα.               

       

Περισσότερα για αυτό το άρθρο ... »